شهری به قدمت تاریخ

آثاری متعلق به پنج هزار سال قبل اطراف يک سازه خشتي ۲۵ متري در گردکوه قائم‌شهر

مسئول تيم‌باستان‌شناسي گردكوه قائمشهر گفت: در فصل اول كاوش در منطقه گردكوه قائمشهر آثاري متعلق به عصر آهن و دوره مفرغ به دست آمده است.

عبدالمطلب شريفي در حاشيه بازديد خبرنگاران به همراه فرماندار شهرستان قائمشهر از اين تپه باستاني در گفتگو با فارس با بيان اينكه عرصه اين تپه هم اكنون ۶۵ هكتار است، يادآور شد: در آغاز عمليات باستان‌شناسي گمانه‌زني براي تعييين عرصه آغاز و از قشمت شمالي با ۲۶ گمانه كار باستان‌شناسي آغاز شد.

وي با بيان اينكه گردكوه تپه‌اي به ارتفاع ۲۶ متر است، اظهار داشت: اين منطقه قابليت تبديل شدن به سايت موزه را دارد. شريفي با اعلام اينكه در ترانشه‌هاي به دست آمده به سكوهايي دست يافتيم كه هنوز دوره‌هاي ساخت آن مشخص نيست، افزود: در اين تپه تاكنون آثاري از عصر آهن يك و دو و سه، پيكره و تيغه سنگي و رگه‌هايي به دست آمده است. سكوهاي كشف شده گردكوه از سازه‌هاي بي‌نظير در ايران است وي با بيان اينكه سكوهاي چخارزنبيل خوزستان در پنج طبقه، سازه ديگر در كاشان داراي ۱۰ متر ارتفاع و تورنگ تپه گرگان داراي هفت متر ارتفاع است، يادآور شد: سازه‌هاي به دست آمده در اين منطقه ۲۵ متر ارتفاع دارد كه از سازه‌هاي بي‌نظير در ايران است. شريفي با اشاره به اينكه اختلاف ارتفاع سازه‌هاي گردكوه قابل مقايسه با ساير سازه‌هاي كشف شده در كشور نيست، تصريح كرد:‌ اين سازه به احتمال زياد كاربرد زيادي در دوران خود داشته است. مسئول تيم‌باستان‌شناسي گردكوه قائمشهر با تاكيد بر اينكه اين سازه‌ها در آن دوران به دو دليل مورد استفاده قرار مي‌گرفتند، يادآور شد: در اطراف اين تپه چشم‌اندازي وسيع از خندق در احاطه آن قرار دارد و به احتمالي اين تپه كاربرد نظامي داشته است. به گفته وي در منابع تاريخي نيز اشاره شده است كه آب رودخانه سياهرود را به اين خندق هدايت مي‌كردند. شريفي با بيان اينكه در احتمال ديگر به دليل وجود پايه‌هاي فرهنگي اين مكان شايد كاربرد مذهبي داشته است، گفت: تا پايان فصول كاوش‌گري احتمال دارد تغييراتي در حدس‌هاي ارائه شده ايجاد شود تا نتيجه قطعي از كاربري اين تپه حاصل شود. سازه‌هاي خشتي گردكوه قابل مقايسه با تپه حصار دامغان و فلات ايران است وي با اشاره به اينكه تمام لايه‌هاي استقراري در اين منطقه شناسايي شده است، افزود: سازه‌هاي خشتي اين تپه تا كف دشت امتداد دارد كه هنوز نتوانستيم به لايه‌هاي داخلي آن نفوذ كنيم. شريفي با بيان اينكه تا اين زمان شناختي از خشتي‌بودن سازه‌ها نداشتيم، به همين دليل با بارندگي‌هاي زياد آسيب‌‌هايي متوجه آن شده است، گفت: با آغاز بارندگي عمليات اكتشاف متوقف و پس از ايجاد سيستم‌هاي حفاظتي عمليات دوباره آغاز شد. وي با اعلام اينكه در اين تپه تنها تا عمق سه متر كار كرده‌ايم، خاطرنشان كرد: آثاري از مفرغ جديد و اواخر لايه‌هاي استقرار لايه‌هاي حصار در اين منطقه به دست آمده است. مسئول تيم‌باستان‌شناسي گردكوه قائمشهر با بيان اينكه در دوره پارت و ساساني در اين تپه استقرار داشته‌اند، يادآور شد: بقايايي از ظروف پارتي و اشكاني در اين منطقه كشف شده است. وي با اشاره به اينكه در دوره ساساني به دليل اهميت شمال كشور اين تپه مورد استفاده زيادي داشته است، تصريح كرد:‌ در متون تاريخي آمده است در اوايل دوره اسلامي ابن‌اسفنديار از ۴۴پادگان نظامي يكي را همين منطقه انتخاب كرده و ۳۰۰ سرباز را براي حفاظت از اين منطقه گمارده بود. به گفته وي اين تعداد سرباز نشان دهنده اهميت اين منطقه در آن دوران بوده است. شريفي با اعلام اينكه آثاري از اواسط دوره اسلامي و دوره سلجوقي نيز در اين منطقه كشف شده است، افزود: اين منطقه در دوره سلجوقيان قابل مقايسه با سايت جرجان است. كشف گورستان باستاني در اطراف گردكوه شريفي با اعلام اينكه در نزديكي اين تپه گورستاني نيز كشف شده است، تصريح كرد:‌ اين گورستان به احتمال زياد متعلق به ۳ هزار سال پيش از ظهور اسلام است. وي با اشاره به اينكه در فاصله ۸۰ كيلومتري از اين منطقه كوهي قرار دارد كه به عنوان ييلاق دامداران و اهالي منطقه مورد استفاده بوده است، ادامه داد: تپه گردكوه و زمين‌هاي اطراف به احتمال زياد به عنوان قشلاق اين افراد مورد استفاده قرار مي‌گرفته است. وي درباره چگونگي كشف اين گورستان نيز اظهار داشت: با مستندات تاريخي و آثاري سحطي بر روي زمين وجود اين قبرستان در اين منطقه محتمل بود. شريفي با بيان اينكه هم اكنون تنها يك قبر در حال عمليات باستاني‌شناسي است و بقيه در طول فصل كاوش حاصل مي‌شود، افزود: در زيرپاي اسكلت كشف شده كوزه، كاسه و بشقاب به همراه وسائل تزييناتي وي به دست آمده است همچنين طول قد اين اسكلت تنها تا كمر وي به ۱۴۰سانتي‌متر مي‌رسد.

تدفین سگ ۳۰۰۰ در تپه طالقانی

کاوش های باستان شناسی در تپه باستانی كوي طالقاني منطقه كفشگركلا قائم شهر منجر به کشف بقایای اسکلت یک سگ ۳۰۰۰ ساله شد که با آئین تدفین در گورستان انسانها دفن شده بود.

 باستان شناسان احتمال می دهند که این سگ از حرمت و جایگاه خاصی در آن دوران برخوردار بوده است.

تپه باستانی طالقان در شهرستان قائم شهر واقع شده است.

 این تپه باستانی به علت فعالیت های شهرداری برای ساخت میدان گاه مورد کاوش های باستان شناسی قرار گرفت که در نهایت منجر به کشف گورستانی از عصر آهن شد.

«حسن رضوانی»، باستان شناس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور و سرپرست هیات باستان شناسی تپه باستانی كوي طالقاني با اشاره به بقایای سگ کشف شده در این گورستان گفت: «غالبا در گورستان های عصر آهن بقایای جانوری از قبیل سگ، گوسفند یا بز پیدا می شود؛ اما اکثر این بقایای جانوری ناسالم بوده و شواهد آنها نیز نشان می دهد که به صورت چاله ای دفن شده اند.

 اما بقایای سگ بدست آمده در گورستان كوي طالقاني منطقه كفشگركلا نه تنها سالم مانده است که همراه با آئین تدفین و در گورستان انسانها به خاک سپرده شده است.»

وی با اشاره به شیوه تدفین این سگ گفت: «این سگ به صورت چمباتمه و کاملا شبیه به آئین تدفین انسانها خاکسپاری شده است. تنها اختلاف تدفین این سگ با انسانها در این است که در گور انسانها هدایای قبور گذاشته شده است اما گور این سگ آری از هر گونه هدیه است.» در کنار این گور جسد یک مرد از دوره سوم عصر آهن قرار گرفته است که باستان شناسان احتمال می دهند متعلق به صاحب این سگ باشد.

به گفته رضوانی، جسد مرد در فاصله یک متری گور سگ قرار گرفته است و به لحاظ ارتفاع نیز یک متر از سطح ارتفاع سگ بالاتر است.

 در صورتی که این جسد متعلق به صاحب این سگ نباشد به ما نشان می دهد سگ و جسد مرد متعلق به یک دوران است.

سرپرست هیات باستان شناسی تپه طالقاني کشف یک سگ تدفین شده را نشانه نوعی آئین خاص و ناشناخته دانست و گفت: «کشف گور این سگ نشان می دهد که احتمالا این سگ از جایگاه و حرمت خاصی در میان مردم آن زمان برخوردار بوده است؛ تا آن جایی که آن را در گورستان انسان ها به خاک سپرده اند.»
به گفته وی؛ از آنجایی که در دوره عصر آهن گورستان ها جزء مکان های مقدس محسوب می شدند هر نوع تدفینی در آنها انجام نمی گرفته است.

 بر این اساس احتمال می رود این سگ پیش از صاحب خود مرده باشد و با میل دیگر اهالی این منطقه آن را در گورستان انسانها دفن کرده باشند.

نمونه چنین تدفینی در هیچ گورستانی تابه حال دیده نشده است و تنها تا کنون در محوطه های باستانی بقایای پراکنده استخوانی جانوران دیده شده است.

رضوانی با اشاره به کاوش بیشتر در محوطه باستانی کفشگر کلا برای یافته بقایای دیگری از سگ های تدفین شده گفت: «چند گمانه دیگر در این گورستان باز کردیم تا شاید به بقایای جانوری دیگری که نشان از تدفین داشته باشند روبرو شویم اما نمونه ای بدست نیامد. به همین دلیل این موضوع که سگ تدفین شده در میان جانوران این منطقه از حرمت و احترام خاصی برخوردار بوده است قوت بیشتری گرفت.»

بقای اسکلت این سگ کاملا سالم مانده است و از این نظر نیز تا کنون چنین بقایای بدست نیامده است. بر اساس گزارش جانور باستان شناسان این بقایای بدست آمده متعلق به دسته سگ سانان است اما نوع این سگ هنوز مشخص نشده است. 

رضوانی در این باره گفت: «بر اساس پوزه بلند این سگ احتمال می رود که نوعی تازی باشد اما این موضوع از سوی جانور باستان شناسان تایید نشده است.»

از ویژه گی های مردم عصر آهن گله دار بودن آنها است و از گله های شان سگ ها همچون امروز نگهبان می کردند. به همین دلیل سگ ها در میان این اقوام از منزلت و جایگاه خاصی برخوردار بوده اند. اما در این گورستان تنها یک سگ تدفین شده در گورستان انسانها کشف شده است. ایم موضوع نشان می دهد که تقدس خاصی برای این سگ در ۳۰۰۰ سال پیش وجود داشته است.